Zgodnie z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO):

„Rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.”

Kontakty obejmują w szczególności:

• odwiedziny dziecka w miejscu zamieszkania,
• zabieranie dziecka poza miejsce zamieszkania,
• rozmowy telefoniczne, wideorozmowy, kontakt internetowy,
• wymianę korespondencji.

Katalog ten ma charakter otwarty – sąd może dostosować rozwiązania do wieku dziecka i potrzeb rodziny.

Jeśli rodzice nie potrafią dojść do porozumienia, jeden z nich może złożyć do sądu wniosek o ustalenie kontaktów. Może to nastąpić:

• w osobnym postępowaniu (wniosek do sądu rejonowego – wydział rodzinny),
• w trakcie postępowania rozwodowego lub o separację.

W sprawie rozwodowej sąd co do zasady orzeka z urzędu o sposobie wykonywania kontaktów z dzieckiem (art. 58 §1 KRO), chyba że rodzice zgodnie wniosą, by tego nie czynił (art. 58 §1b KRO).

Wniosek o ustalenie kontaktów powinien zawierać:

• szczegółowy harmonogram spotkań (dni, godziny, długość trwania),
• sposób kontaktu (osobisty, telefoniczny, online),
• propozycje na wakacje, święta i ferie.

Sąd może orzec kontakty:

• bez obecności drugiego rodzica (np. weekendy u taty lub mamy),
• w obecności drugiego rodzica – zwłaszcza przy małych dzieciach,
• w obecności kuratora sądowego – jako forma ograniczenia, gdy dobro dziecka tego wymaga (art. 113² §2 pkt 3 KRO).

Nie tylko rodzice mogą wnosić o uregulowanie kontaktów. Zgodnie z art. 113⁶ KRO prawo to przysługuje również innym osobom bliskim dziecku, np. dziadkom czy rodzeństwu.

Zdarza się, że jeden z rodziców utrudnia lub uniemożliwia kontakt z dzieckiem, mimo że sąd wydał w tej sprawie orzeczenie lub zatwierdził ugodę. W takich przypadkach możliwe jest skorzystanie z procedury egzekucji kontaktów, uregulowanej w art. 598¹–598²⁰ Kodeksu postępowania cywilnego (KPC).

Egzekucję można wszcząć, jeśli:

• dziecko nie jest wydawane mimo orzeczonych kontaktów,
• dziecko jest ukrywane,
• kontakty są bezpodstawnie zakłócane lub przerywane.

🔹 Etap 1 – zagrożenie nakazaniem zapłaty
Na wniosek rodzica sąd wydaje postanowienie, w którym zagrozi nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każdy przypadek naruszenia kontaktów. Od razu wskazuje stawkę „za jedno naruszenie”.

🔹 Etap 2 – nakaz zapłaty
Jeśli mimo zagrożenia kontakty nadal nie są realizowane, sąd wydaje postanowienie, w którym:

• stwierdza liczbę naruszeń i nakazuje zapłatę określonej kwoty pieniężnej,
• kwota ta przypada rodzicowi uprawnionemu do kontaktu,
• postanowienie stanowi tytuł wykonawczy i podlega egzekucji przez komornika.

‼️Ważne: sankcje mogą być nakładane na oboje rodziców – zarówno na tego, który sprawuje pieczę (gdy nie wydaje dziecka), jak i na uprawnionego do kontaktów (gdy np. nie przestrzega ustalonych warunków).

⚖️ Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23.06.2022 r. (SK 3/20) ograniczył stosowanie sankcji: rodzic nie ponosi odpowiedzialności finansowej, jeżeli do niewykonania kontaktu doszło z powodu zachowania dziecka, którego nie wywołał (np. sprzeciw nastolatka).

Kontakty nie są ustalane raz na zawsze. Zgodnie z art. 113⁵ KRO sąd może zmienić rozstrzygnięcie, jeśli wymaga tego dobro dziecka.
Przykłady zmian:

• dziecko dorasta i potrzebuje większej samodzielności,
• rodzic zmienia miejsce zamieszkania,
• zmienia się plan zajęć szkolnych,
• pojawiają się nowe okoliczności rodzinne.

Sądowe uregulowanie kontaktów z dzieckiem to narzędzie, które zapewnia dziecku możliwość utrzymywania więzi z obojgiem rodziców (a także innymi osobami bliskimi).

Jeśli kontakty są utrudniane, można skorzystać z procedury egzekucyjnej – od zagrożenia zapłatą, przez nakaz zapłaty, aż po zwrot kosztów przygotowania kontaktu. Najlepszym rozwiązaniem zawsze jest jednak dobrowolne porozumienie, zatwierdzone przez sąd. W centrum pozostaje dobro dziecka, które wyznacza granice i kierunek wszystkich rozstrzygnięć.